Urban and Regional Planning

Yarışma 2017 yılında Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ve Türkiye Çevre Koruma Vakfı (TÜÇEV) tarafından düzenlenmiştir.

Yarışma kapsamında İznik kentinin sahip olduğu doğal, tarihi ve kültürel miras değerleri dikkate alınarak “Sürdürülebilir Eko Miras’’ teması belirlenmiştir. İznik’in sahip olduğu değerlerin ayrı ayrı ele alınması yerine eko miras adında yeni bir kavram geliştirerek bu değerler bütüncül olarak ele alınmıştır. Daha sonra bu tema bağlamında ölçekler arası uyum gözetilerek kentin bölgesel ilişkilerinin ele alındığı kavramsal şema, 1/10000 ölçekli ilkesel şema ve çalışma alanı içinden seçilen 49 hektarlık bir alana yönelik yapılan 1/1000 ölçekli tasarım projesi teslim edilmiştir. Yarışma sonucunda Mansiyon Ödülü kazanılmıştır.

Bu çalışmada, 1999 Depremlerinin ardından Düzce’de Düşük Gelir Grubuna yönelik üretilen konut alanlarında yaşayan kadınların deneyimlerini merkeze alıyorum. Afet sonrası bağlamında mekân ve cinsiyet ilişkisini, ev, topluluk, çalışma mekanları düzleminde feminist perspektifle tartışıyorum. Kadınların gereksinimlerini dikkate almayan afet sonrası mekansal uygulamaların, onların mevcut eşitsiz konumlarını derinleştirdiğini söylüyorum. Bu sürecin işleyişini anlayabilmek adına kadınların coğrafyasına yakından bakmayı öneriyorum.

Niğde Fertek Kampüsü tasarımında MEB tarafından öngörülen program kapsamı, 10.000 öğrenci kapasiteli eğitim tesislerine oranla daraltılmış olmasına rağmen yine de, orta öğretim için alışılmadık büyüklükte bir ölçeği belirlemektedir. Bu büyüklükteki bir ölçeğin mimari olarak nasıl yorumlanacağı tasarımın temel bir sorunsalı / çıkış noktası olarak tanımlanmıştır.

MEB’nın bu tür bir programla 5.000 öğrenci kapasiteli bir eğitim kampüsü yapma kararının gerekçeleri verimlilik temelinde; öğrencilerin karşılıklı etkileşimi, ortak alanların daha verimli kullanımı, mekân ve işletme esnekliği ve ekonomisi sağlamak, yönetim ve koordinasyonu kolaylaştırmak, eğitim kurumlarına mekânsal ve işlevsel standartlar getirmek ve uygulamak sayılabilir. Öte yandan gerekli büyüklükte arsaların kent merkezinde veya merkeze yakın bölgelerde bulunabilmesi mümkün olmadığından eğitim kampüsleri için önerilen yerler kentin görece uzak çeperlerindeki araziler olmuştur. Kentsel çevrenin ve kent yaşamının çok yönlü etkileşiminin dışında kalan eğitim kampüslerinin neden olabileceği doğrudan ve dolaylı sonuçları, eğitimin kalitesi, eğitim kampüsü işletmesi ve çevre sürdürülebilirliği üzerindeki etkilerini tasarım süreci içinde kampüs programını yorumlarken dikkate almak ve yeniden değerlendirmek gerekmektedir.

Kent içindeki sosyal ve kültürel çevresinden ayrıştırılmış eğitim kampüslerinin mekânsal ve kültürel çeşitliliğinin dinamik etkileşimlerinden uzak kalacağı bir gerçektir. Diğer yandan yeni tasarlanacak kampüsler,  mekânsal çeşitlilik ve kalite yolu ile eğitimi iyileştirme ve toplam performansı arttırma potansiyeline sahiptir. Tasarımın sahip olduğu iyileştirici potansiyeli yer ve çevre ile ilgili verileri doğru ve gerçekçi ilkeler üzerinden yorumlayarak, proje çözümünün yanında, öngörülen modele katkı sağlamayı düşünmek mimarın sorumluluğu içinde olmalıdır.

MEB Eğitim Kampüsleri Mimari Proje Yarışmasında tanımlanan modelin içerdiği sakıncaları, taşıdığı olumlu potansiyele rağmen dile getirmek ve kent içindeki daha küçük ölçekli eğitim yapıları ile oluşturulacak çözümlerin, mevcut eğitim yapılarının yenilenmesi, verimlilik kazandırılması, mümkün olan yerlerde belli ilavelerle kapasitelerinin arttırılması gibi yaklaşımların daha sürdürülebilir yerel çözümlerin önemini ve önceliğini vurgulamak tasarımcı olarak sorumluluğumuzdur.

Kentler, planlama ile ilişkisini plancı üzerinden değil de daha çok siyasetçi üzerinden kurmaktadır. Bu nedenle kentler, çoğu zaman iktidar için gösteri alanlarına dönüşürken; siyasiler, varlıklarını ve ideolojileri kentlere kazıyarak iz bırakmak istemektedirler. Günümüz iktidarı olarak bahsedebileceğimiz, Foucault'nun 1976'de ortaya attığı bir kavram olarak biyo iktidarın, kent planlamasındaki rolü de bu noktada ortaya çıkmaktadır. Biyo iktidar en yalın ifadeyle, bedeni disipline ederken nüfusu düzenleyen bir iktidar anlayışıdır. Kapitalizmle çok iyi çalışan bu tekniğe göre iktidar her zaman ve her yerdedir. İktidar gücünü öldürmeye değil, üretimde kullanabileceği biyolojik tür olan insanı yaşatmak için kullanmaktadır. Nüfus düzenlemesi, norm/normalizasyon ve gözetim/gözetleme toplumu yaratımı olarak üç ana eksende ele alınabilecektir. Biyo iktidarın kentteki yansımaları, insanları yığınların halinde hareket ettiren ve kentlerin şekillenmesinde en önemli rolü üstlenen göç ve gecekondulaşmanın son dönem tezahürü olan kentsel dönüşüm üzerinden tartışılabilecektir. Kentte üretim için ihtiyaç duyulan tür, sonraları, kentin ya da kıymetli alanların dışına kentsel dönüşümle atılmaya çalışılmaktadırlar. Bu noktada, yaratılan yaşam normlarına uymayan kitlelerin öncelikli tahliyesinden bahsetmek mümkün olacaktır. İktidarın çeşitli araçlar kullanarak gerçekleştirdiği eylemlerde en önemli dayanakları, genellikle, medya ve diğer iletişim kanalları iken; konut stokuyla alakalı olarak en önemli dayanak ise, TOKİ konutları olmaktadır. Kentsel dönüşüm öncesinde bilgi nesnesi olarak kullanılan insan türü, kamera ve MOBESEli kentlerde kayıt altına alınıp gözetlenmektedir de aynı zamanda. Toplum ütopyası olan Panopticon hapishanesine benzetebileceğimiz kentlerde, iktidar devamlı gözetleyen konumundayken, kimse ne zaman ve niçin gözetlendiğini bilmediğinden devamlı olarak kendini denetlemek durumunda kalmaktadır. Yine kentsel dönüşümle gerçekleşen müdahalelerle, insan türünün farklı bağlamlarda 'kapatıldığı'ndan da bahsetmek mümkün olacaktır. Kentsel muhalefet ve katılım gibi konuların, biyolojik tür yığınından ziyade, sosyolojik bir minvalde değerlendirilen toplum için; toplumla birlikte çalışması gerekmektedir. Tepeden aşağı planlamaya karşı; iktidarın olduğu yerde direniş vardır.

‘Kentlerin geleceği’ üst başlığından yola çıkıldığında, ele alınan her bir alt başlık ve dosya isminin kendine münhasır gerekçeleri olacaktır. Bu çalışmada geleceği tartışılan kent İstanbul’dur. Günümüz Türkiye’sinin günümüz İstanbul’unda ise ‘dönüşüm’ sadece bir kelime olarak değil; bir gelecek inşası olarak vücut bulduğundan ve özellikle deprem bahane edilerek başka amaçları yerine getirmeye dayandığından tartışmaya açılması gerekli görülmüştür. İki yüzü olarak da tarih ve mahalle kavramlarına takılan peçenin ardında yapılan ‘temizlik’; iki farklı kent değer katmanı üzerinden aktarılacaktır. İki yüz, deprem-rant, tarih mahalle, icraat gerekçe gibi ikilemelerle verilebilecektir. İkiyüzlü dönüşüm pratiği, Tarlabaşı ve Fikirtepe için irdelenecektir: Tarih ve mahalle temizleme.

Kentsel mekândaki değişim süreçlerinin belirlenmesi, onu oluşturan niteliklerin zaman sürecinde bir arada oluşturduğu anlamın değerlendirilmesiyle mümkündür. Değişim ile kentsel mekân, kimliğini koruyup gelişerek devamlılığını sağlayabilir, ya da kimliğini oluşturan nitelikleri kaybederek yeniden yapılanır. Bu farklı yapılanmaların tarihsel süreç içerisinde değerlendirlmesi, güncel büyük kentsel projelerin tartışılabilmesi için önemli bir çıkış noktasıdır. Belli bir zaman diliminde saptanan kentsel nitelikler, tek başına o mekânın kimliğini belirlemekte yeterli değildir. Böyle bir mekansal analiz yaklaşımıyla sürecin kendisi, inceleme dışı bırakılmış olur. Halbu ki, mekanın kimliği ile igili veri elde edebilmek ve geleceğe yönelik tasarım kriterklerini belirleyebilmek için değişim ve dönüşüm süreçlerinin tanımlanması gereklidir. Mekânsal kimlik tartışılırken, mekânı oluşturan nitelikler sınıflandırılarak belirlenmeli ve zaman sürecinde önemli değişimlerin gerçekleştiği kırılma noktalarında karşılaştırmalı olarak incelenmelidir. Zaman ve mekân etkileşiminin belirlenmesiyle birlikte mekânın kimliği hakkında bilgi edinilebileceği gibi, sürecinin niteliği (değişim ya da dönüşüm) de saptanarak, bunun yapıcı ve yıkıcı sonuçları tanımlanabilir. Bu yöntemle yeni projelerin yönlendirilmesi ve tasarım kriterlerinin doğru saptanması sağlanabilir.
Bildiride, bu yaklaşımdan yola çıkarak, önerilen analiz yöntemi İstanbul Şişhane meydanında uygulanmıştır. Şişhane Meydanı’nı oluşturan mekânsal niteliklerin doğal, yapısal ve sosyal bileşenleri belirlenerek sınıflandırılmış ve tarihsel süreç içerisinde belirlenen kırılma noktalarında haritalandırmalarla görselleştirilerek karşılaştırılmıştır. Bu yöntemle oluşturulan matris üzerinde her bir mekânsal niteliğin değişim sürecinden nasıl etkilendiğinin tesbit edilmesi amaçlanmıştır. Bu sayede, Şişhane Meydanında oluşan yapıcı ve yıkıcı müdehalelerin mekânda oluşturduğu transformasyon ve deformasyon süreçlerinin tartışılabileceği bilimsel bir zeminin elde edilmiştir.
Yöntem olarak, uygulanan  mekânsal analizler için daha önceki dönemlere ait gravürlerin yanısıra, altı farklı dönemi temsil eden; 1860 D’Ostoya Planı, 1926  Pervititich Haritası, 1946 Hava Fotoğrafı, 1966  Hava Fotoğrafı, 1982  Hava Fotoğrafı, 2013 Hava Fotoğrafından oluşturulan haritalandırmalar kullanılmıştır.

Kent merkezleri, Batı Kültürü’nde formel ve enformel karşıtlıkların dengesi ile açıklanabilen, toplumsal belleğin aktarıldığı sosyal mekânlar olarak ifade edildiği gibi, Doğu Kültürü’nde karşıtlıkların yerine, yatay ağların dinamik ilişkileri üzerine kurulu sistemler olarak açıklanmaktadır. Her iki yaklaşımda da  dengenin sürdürülebilir olması, var olan mekânsal çeşitliliğin korunması ile mümkündür. 21.yüzyılda, kent merkezlerini tehdit eden yeni küresel dinamiklerin, yukarıda bahsedilen kimliğe ait yerel nitelikleri olumsuz yönde etkilediği ve mekânsal çeşitliliği ortadan kaldırdığı gözlenmektedir. Günümüzde, Birbiriyle yarışan kentlerde hızla inşa edilen benzer kentsel projelerin ve baskın kurum kimliklerini mekâna taşıyan küresel yatırımların, zaman mekân ve aktörler arasındaki ilişkisiyi ayrıştırarak, mekânsal çeşitliliği ortadan kaldırdığı tartışılmaktadır. Bu nedenle bildiride; mekânsal çeşitlilik açısından kent sorgulanarak, mekânın değişimden nasıl etkilendiğinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Sorgulama süreci; diyalektik ve simbiyotik bakış açılarıyla mekânsal çeşitliliğin kavramsal boyutunun belirlenmesi ve bu bağlamda İstanbul’daki yeni ofis kompleslerinin, mekânla kurduğu ilişkinin tartışılması üzerine yapılandırılmıştır. Değerlendirmede,incelenen yüksek yapıların mevcut kentsel ağlarla ilişkilerinde karşılıklı uyum ve denge saptanmamıştır. Mevcut ağların, bu yeni yapıların oluşturduğu yarı geçirken ortamları beslediği buna karşın, kentsel mekânın nitliklerini zaman içerisinde kaybettiği tespit edilmiştir.

“Water”, the main signifier of Istanbul had different meanings for the city specifically starting from Halic (also known as the Golden Horn) to the Bosphorus. During the long period of urbanization, Haliç became the backbone of integrated historical sites that encounters different morphologic characteristics. Despite deep cultural, social and geographical roots integrating its identity with the water, today Istanbul’s city centre is under the risk of turning its back on the waterfront because of currently planned spatial interventions. Lack of connections and flows are separating this vibrant city center from the coastline. In this assessment, the spatial qualifications of the waterfront of Beyoğlu Peninsula examined according to morphologic values in order to re-associate it with its hinterland. This assessment is aimed at determining how to integrate the waterfront into urban morphology through using the basic information obtained from spatial questioning and examining the mappings of urban corridors and the desire of flows.

“Water”, the main signifier of Istanbul had different meanings for the city specifically starting from Halic (also known as the Golden Horn) to the Bosphorus. During the long period of urbanization, Halic became the backbone of integrated historical sites that encounters different morphologic characteristics. Despite deep cultural, social and geographical roots integrating its identity with the water, today Istanbul’s city centre is under the risk of turning its back on the waterfront because of currently planned spatial interventions. Lack of connections and flows are separating this vibrant city centre from the coastline. In this assessment, the spatial qualifications of the waterfront of Beyoglu Peninsula examined according to morphologic values in order to re-associate it with its hinterland. This assessment is aimed at determining how to integrate the waterfront into urban morphology through using the basic information obtained from spatial questioning and examining the mappings of urban corridors and the desire of flows.

OZET:
Bildiride, tasarım eğitiminde özgür düşünce ve sınırlamaların birbirini nasıl etkilediğini değerlendirmek amacıyla Kırklareli Üniversitesi, Mimarlık Fakultesi, Temel Tasarım Atölyesi deneyimi üzerinden “Sınırlar Özgürleştirir mi?” sorusuna cevap aranmaktadır.  Klasik temel tasarım eğitiminden farklı olarak, KLU Mimarlık Fakültesi Temel Tasarım Ortak Atölyesi’nin içeriği, mekânı sadece algıya dayalı fiziksel bileşenlerden değil, sosyal ağlar ve akışların tanımladığı karmaşık bir yapı olarak ele alacak biçimde zenginleştirilerek kurgulanmıştır. Bu özgün atölye, 2014-2015 güz eğitim-öğretim döneminde, mimar ve şehir plancısı öğrencilerinin mekâna ait deneyimlerini birlikte paylaştıkları, farklı ölçeklerdeki yaklaşımların ortak paydada buluştuğu bir uygulama atölyesi olarak gerçekleştirilmiştir. Bildiri kapsamında, ortak anlatım diline ulaşmayı amaçlayan bu özgün temel tasarım yönteminin; algılama, anlama ve aktarma süreçlerinden geçen öğrenci çalışmalarına nasıl yansıdığı sorgulanmış, temel tasarım eğitimi içerisinde verilen sınırlamaların özgün ve yaratıcı üretim süreçlerine olumlu ve olumsuz etkileri tartışılmıştır.  Yapılan değerlendirmelerde, sınırlayıcıların belirli ölçüde malzeme, renk ve doku standardizasyonu getirmesine karşılık elde edilen çalışmalarda farklı ve özgün yaratıcı düşüncelerin geliştirildiği belirlenmiştir. Tasarım sürecinde, mekânın fiziksel bileşenlerinden de öte onu oluşturan görünmeyen ağlar ve akışları da tanımlayan, ortak bir dil ifadesi içerisinde birseysel ve ekip çalışması ölçeğinde ürünler elde edilmiştir. Sonuç olarak, önceden tanımlanmış sınırların yüksek soyutlama niteliğine sahip yaratıcı ürünler elde edilmesinde etkili olduğu belirlenmiştir.
-------------------------------------------------------

ABSTRACT:
This Assessment is aiming to seek answer the question for “Can boundaries be liberating?” through the experience of Kırklareli University (KLU) Faculty of Architecture Integrated Basic Design Studio in order to assess how limitations and free thought affect each other.  Distinct from classic term of basic design approach, program content of KLU Faculty of Architecture Integrated Basic Design Studio has enhanced to focus on territorial space, not only for to understand its physical components but its complex structure defined by social networks and flows. This unique design studio has been realized during 2014-2015 fall semester with participation of both urban planning and architectural design first year students to share their own experiences of place and different scale of problem solving approaches. It is being questioned how boundaries were considered in student works through the process of perception, comprehension and expression, according to KLU Basic Design Program aiming to reach common expression language. Also through this methodology positive and negative affects of limitations on creative production processes are being discussed. Despite the predefined limitations have brought certain amount of visual standardisation in material, texture and colour, development of distinctive and variant thoughts has been determined through basic design studies. During the design process territorial space understood as a whole with its structural aspects and further more combined with invisible social networks and flows. Individual and group works have been completed in the context of common pattern language that served as communication tool. As a result, positive affect of predefined limitations on achieving high abstraction level of creative design works have been determined.